Haftanın Literatürü | 12 Ekim 2026 — Sayı 001

 Haftanın Literatürü'nün ilk sayısına hoş geldiniz. Bu derlemede 5–11 Ekim 2026 haftasında PubMed'e giren, erişkin yoğun bakım ve mekanik ventilasyonla ilgili yayınları taradık. Ölçütümüz tek bir soru: "Bu çalışma yatak başındaki pratiğimizi değiştirebilir mi?" En önemli üç çalışmayı biraz daha ayrıntılı ele aldık; diğerlerini birer cümleyle anıyoruz. Her Pazartesi aynı saatte buradayız; Perşembe günleri ise tek bir çalışmayı derinlemesine inceleyeceğiz.

Haftanın üç çalışması

1. Sedasyon ilacı hastanın yoğun bakım deneyimini değiştiriyor mu? A2B çalışmasının ikincil analizi

Masterson JA ve ark. Anaesthesia, 6 Ekim 2026 (çevrimiçi erken yayın).

Klinik soru: Dexmedetomidin ya da klonidinle sedasyon, propofole kıyasla hastanın yoğun bakımı nasıl hatırladığını (farkındalık, korkutucu anılar, hatırlama, memnuniyet) etkiler mi?

Çalışma: A2B çok merkezli randomize çalışmasının (1.404 hasta) planlı ikincil analizi. Doksanıncı günde hayatta olan 1.009 hastanın 289'u (yüzde 28,6) ICE-Q anketini doldurdu. Dexmedetomidin alan hastalar propofol alanlara göre "çevrenin farkında olma" alanında daha yüksek puan verdi (medyan 32'ye karşı 28; düzeltilmiş fark 3,6; yüzde 95 GA 1,0–6,2; p=0,01). Klonidin için fark anlamlı değildi (2,4; GA −0,2–5,0). Korkutucu anılar, hatırlama ve memnuniyet alanlarında gruplar arasında fark yoktu. Mekanik ventilasyon süresi, yoğun bakım kalış süresi, ağrı, ajitasyon ve koma/deliryum günleri gibi olası aracılar bu ilişkinin çok küçük bir kısmını açıkladı.

Yatak başı yorumu: "Daha fazla farkındalık" tek başına iyi bir şey değil; korkutucu anılar artmadı ama memnuniyet de artmadı. Yazarlar bulguları hipotez üretici olarak niteliyor ve hasta deneyimi gerekçesiyle dexmedetomidini propofole tercih etmeyi desteklemiyor. Anket yanıt oranının düşük olması (yüzde 28,6) seçim yanlılığı riskini artırıyor. Mesaj değişmedi: sedasyon stratejisi hastaya göre kişiselleştirilmeli, ilaç seçimi tek başına "iyi anı" üretmiyor.

2. Zor weaning'de inspiratuar kas eğitimi yetmiyor mu? Entegre solunum ve fonksiyonel eğitim RCT'si

Mehani SHM ve ark. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 9 Ekim 2026 (çevrimiçi erken yayın).

Klinik soru: Acil abdominal cerrahi sonrası zor weaning yaşayan hastalarda, yüksek yoğunluklu inspiratuar kas eğitimine (IMT) çok boyutlu fonksiyonel eğitim eklemek weaning başarısını artırır mı?

Çalışma: İki yoğun bakım ünitesinde 90 hastanın 1:1 randomize edildiği, paralel gruplu çalışma. Her iki kol yüksek yoğunluklu IMT ve konvansiyonel göğüs fizyoterapisi aldı; girişim kolu ek olarak çok boyutlu fonksiyonel eğitim programına alındı. Weaning başarısı yüzde 95,6'ya karşı yüzde 82,2 (p=0,044). Maksimal inspiratuar basınçta (MİP) fark yoktu (ortalama fark 0,30 cmH₂O; GA −4,11–4,72). Buna karşılık RSBI (−3,92), weaning süresi (−5,82 gün; GA −7,98 – −3,67) ve yoğun bakım kalış süresi (−7,74 gün; GA −11,37 – −4,11) girişim kolunda belirgin olarak daha iyiydi; ağrı skorları da düştü.

Yatak başı yorumu: Dikkat çekici nokta şu: inspiratuar kas gücü (MİP) iki kolda aynı artmış, ama klinik sonuçlar farklı. Yani zor weaning'de sorun yalnızca "diyafram zayıf" değil; periferik güçsüzlük, hareketsizlik ve ağrı da ventilatörden ayrılmayı geciktiriyor. Küçük örneklem, körlemenin olmaması ve cerrahi popülasyon genellemeyi sınırlıyor; ayrıca sonuçlar daha önce ele aldığımız EVER çalışmasıyla (medikal/sepsis hastalarında erken mobilizasyon, nötr sonuç) çelişmiyor, çünkü burada hedef kitle ve sonlanım farklı: zor weaning tanısı almış hastada weaning başarısı. Zor weaning protokolümüzde fizyoterapi hedefinin yalnız IMT ile sınırlı kalmaması tartışılmaya değer.

3. Oksijen hedefini insan mı, algoritma mı daha iyi tutuyor? Kapalı döngü oksijen kontrolü meta-analizi

Kirton L ve ark. European Respiratory Review, Ekim 2026.

Klinik soru: Hastanede yatan erişkinlerde SpO₂'yi hedef aralıkta tutmak için otomatik kapalı döngü oksijen titrasyonu (closed-loop oxygen control), manuel titrasyondan daha başarılı mı?

Çalışma: Yedi randomize kontrollü çalışma, 635 hasta; invaziv mekanik ventilasyondaki hastalar dışlanmış. Hedef SpO₂ aralığında geçirilen zaman kapalı döngü ile yüzde 81–95, manuel kontrolle yüzde 51–84 arasında değişti; havuzlanmış ortalama fark yüzde 21,2 (GA 18,5–23,8; p<0,0001). Fark düşük akımlı oksijende (yüzde 30,9) yüksek akımlı nazal oksijene (yüzde 12,7) göre daha büyüktü. Heterojenite yüksekti (I² yüzde 88).

Yatak başı yorumu: "Hedefte geçirilen zaman" sert bir klinik sonlanım değil; mortalite ya da entübasyon ihtiyacı üzerine veri yok. Ama rakam çarpıcı: manuel kontrolde hastalar zamanlarının yaklaşık üçte birini hedef dışında, yani hiperoksi ya da hipoksemide geçiriyor. Konservatif oksijen hedefleri tartışması sürerken (geçen hafta kardiyak arrest sonrası oksijen hedefi yazımızda ele almıştık) hedefi belirlemek kadar tutturmak da bir sorun olarak önümüzde duruyor. Yoğun bakımda ventilatör entegre kapalı döngü FiO₂ sistemleri için ise ayrı kanıt gerekiyor.

Haftanın diğer yayınları

Mekanik ventilasyon ve ARDS

• PEEP nasıl ayarlanır? Sahetya, Slutsky ve Brower, Critical Care Medicine'in Ekim sayısında ARDS'de PEEP ayarlama yaklaşımlarını derliyor; haftanın "mutlaka okunacak" derlemesi.
• ARDS'de noninvaziv solunum desteği. Munshi, Antonelli ve Frat, Intensive Care Medicine'de fizyoloji rehberliğinde kullanım, tuzaklar ve başarı yollarını ele alıyor.
• ARDS'de gaz değişimi ilkeleri. Collino, Camporota ve Pinsky, yine Intensive Care Medicine'de yatak başı fizyolojik yaklaşımı özetliyor.
• Tidal volüm–frekans dengesinde ventilatuar etkinlik. Jung ve ark.'nın Intensive Care Medicine'e mektubu, VT'yi frekansla değiştirirken ölü boşluk ve ventilatuar etkinliğin hesaba katılması gerekip gerekmediğini soruyor; mekanik güç tartışmasına fizyolojik bir dipnot.
• Dalga formunun ötesinde asenkroni. de Haro ve ark. (Current Opinion in Critical Care) asenkroniyi tek tek olayları düzeltmek yerine inspiratuar efor ve "kabul edilebilir efor aralığı dışında geçirilen süre" üzerinden değerlendirmeyi öneriyor; yapay zekânın otonom ayar yapmak yerine yatak başı yeniden değerlendirmeyi desteklemesi gerektiğini vurguluyor.
• ARDS'de uzamsal nişler. Wang ve ark. (AJRCCM) hasarlı akciğer içindeki bölgesel heterojeniteyi mekanistik düzeyde tartışıyor.
• TISA-818 faz 2. Huang ve ark. (Chest), 2023 küresel ARDS tanımını kullanan 58 hastalık çok merkezli çalışmada montelukast-dekapeptid konjugatının güvenli olduğunu bildiriyor; 28. gündeki mortalite dengesizliği 60. günde kayboldu, etkinlik sinyali zayıf ve geniş çalışma gerektiriyor.
• Yüksek akımlı trakeal oksijen ile basınç desteği karşılaştırması. Zhou ve ark. (Neurocritical Care) ekstübasyonu gecikmiş 23 nöroşirürji hastasında HFTO'nun inspiratuar eforu artırdığını ama diyafram indekslerini bozmadığını gösteren pilot çalışma; ventilatörsüz gün sayısı 27'ye karşı 21 (tek değişkenli analiz).

Weaning, ekstübasyon ve hava yolu

• PUMA ekstübasyon kılavuzları. Ahmad'ın Anaesthesia'daki editöryali yeni kılavuzların netlik mi karmaşa mı getirdiğini sorguluyor.
• Entübasyon öncesi maske ventilasyonu atlanabilir mi? Chang ve ark. (BMC Anesthesiology) 288 düşük riskli elektif cerrahi hastasında desatürasyonun her iki grupta da sıfır olduğunu bildirdi; non-inferiorite formal olarak kanıtlanamadı, gastrik insüflasyon yalnızca maske grubunda görüldü (yüzde 5,6). Yoğun bakım hastasına doğrudan aktarılamaz.
• Ekstübasyon sonrası disfaji ölçekleri. Koppelkamm ve ark. (Intensive and Critical Care Nursing) mevcut ölçüm araçlarının psikometrik özelliklerini sistematik olarak değerlendiriyor.

Sedasyon, deliryum ve hasta güvenliği

• Ketamin dozu deliryumu artırıyor mu? Miller ve ark. (AJHP) 114 mekanik ventilasyon hastasında ne maksimum infüzyon hızının ne de kümülatif dozun deliryumla ilişkili olduğunu buldu (RR 1,15 ve 1,0).
• Protokolize analjosedasyon. Remmington ve ark. (Journal of Critical Care) mekanik ventilasyon hastalarında protokol temelli analjosedasyon literatürünü kapsam derlemesiyle haritalıyor.
• Hastane içi transport riskli. Cambert ve ark. (Anaesthesia Critical Care & Pain Medicine) dokuz Fransız yoğun bakımında 160 transportun yüzde 56,4'ünde en az bir olumsuz olay saptadı (ciddi olay yüzde 0,6); nöromüsküler bloker kullanımı (OR 4,0), dört ve üzeri invaziv cihaz (OR 2,6) ve üç ve üzeri eşlik eden personel (OR 2,7) riskle ilişkiliydi.
• VİP önleme derlemesi. Tsigou ve ark. (Intensive and Critical Care Nursing) ventilatörle ilişkili pnömoni önlemenin temel bileşenlerini güncel bir derlemede topluyor.
• VİP'te nebülize heparin. Moghadam ve ark. (Health Science Reports) 82 hastalık tek merkezli çift kör RCT'de prokalsitonin rehberli antibiyotik süresinin 3,2 gün kısaldığını bildirdi; küçük örneklem ve tek merkez nedeniyle doğrulama gerektiren bir sinyal.

Sepsis ve şok

• Yüksek OAB hedefi ve vücut kitle indeksi. Shimazui ve ark. (Annals of Intensive Care), OPTPRESS çalışmasının 489 yaşlı septik şok hastasını kapsayan post hoc analizinde, 80–85 mmHg hedefinin yüksek VKİ ile ilişkili sağkalım avantajını ortadan kaldırdığını gösterdi (etkileşim p=0,02).
• Tigris çalışmasına on soru. Legrand ve ark. (Critical Care) endotoksik septik şokta polimiksin B hemoadsorpsiyonunu değerlendiren Bayesyen Tigris çalışmasının tasarım kararlarını ve sınırlılıklarını araştırmacıların ağzından tartışıyor.

Rehabilitasyon ve iyileşme

• ARDS sonrası sanal gerçeklik destekli rehabilitasyon. Li ve ark. (Annals of Intensive Care) 88 hastalık RCT'de dört haftalık programın MoCA'yı 1,42 puan artırdığını bildirdi; kontrol kolu zaman ve dikkat açısından eşleştirilmediği için etki sanal gerçekliğe atfedilemiyor.
• ARDS'de erken mobilizasyon meta-analizi. Wu ve ark. (Frontiers in Medicine) etkinlik ve güvenlik verilerini havuzluyor; EVER çalışmasından sonra tartışma sürüyor.

Haftanın mesajı

• Sedasyon ilacının seçimi hastanın yoğun bakım anılarını belirgin biçimde değiştirmiyor; kişiselleştirilmiş sedasyon yaklaşımı geçerliliğini koruyor.
• Zor weaning'de hedef yalnız diyafram değil, bütün hasta: fonksiyonel eğitim eklenmesi weaning süresini ve yoğun bakım kalışını kısaltabilir.
• Oksijen hedefini belirlemek yetmiyor; manuel titrasyonla hastalar zamanlarının üçte birini hedef dışında geçiriyor.

Yöntem notu: Tarama PubMed'de 4–12 Ekim 2026 giriş tarihli, erişkin yoğun bakım ve mekanik ventilasyonla ilgili yayınlarla sınırlıdır. Tam metnine erişilemeyen editöryal ve mektuplar başlık düzeyinde anılmıştır. Bu derleme yapay zekâ destekli bir ön okumayla hazırlanmış olup klinik karar için özgün makalelere başvurulması gerekir.

Kaynaklar

1. Masterson JA, Ritchie I, Aitken LM, et al. Effect of intensive care unit sedation strategy on patient-reported experience: secondary mediation analysis of the A2B randomised controlled trial. Anaesthesia. 2026 Oct 6. doi:10.1111/anae.70437
2. Mehani SHM, Mohamed AA, Mohamed MS, et al. Effect of Integrated Respiratory and Functional Training on Weaning from Mechanical Ventilation, Respiratory and Peripheral Muscle Strength, Functional Ability, and Pain After Emergency Abdominal Surgery: A Randomized Controlled Trial. Arch Phys Med Rehabil. 2026 Oct 9. doi:10.1016/j.apmr.2026.10.005
3. Kirton L, Biggs R, Kivi N, et al. Manual compared to automated closed-loop oxygen control strategies in hospitalised adults: a systematic review and meta-analysis. Eur Respir Rev. 2026;35(182):260167. doi:10.1183/16000617.0167-2026
4. Sahetya SK, Slutsky AS, Brower RG. Setting Positive End-Expiratory Pressure in the Acute Respiratory Distress Syndrome. Crit Care Med. 2026;54(10):2709-2716. doi:10.1097/CCM.0000000000007320
5. Munshi L, Antonelli M, Frat JP. Non-invasive respiratory supports in ARDS: Physiology-guided use, pitfalls, and pathways to success. Intensive Care Med. 2026 Oct 7. doi:10.1007/s00134-026-08616-x
6. Collino F, Camporota L, Pinsky MR. Principles of gas exchange in ARDS: a bedside physiological approach. Intensive Care Med. 2026 Oct 8. doi:10.1007/s00134-026-08601-4
7. Jung C, Gillmann HJ, Stueber T. Should ventilatory efficiency be considered when trading tidal volume against respiratory rate? Intensive Care Med. 2026 Oct 5. doi:10.1007/s00134-026-08627-8
8. de Haro C, Mireles-Cabodevila E, Castells-Tortosa G, et al. Patient-ventilator asynchronies beyond the waveform. Curr Opin Crit Care. 2026 Oct 12. doi:10.1097/MCC.0000000000001446
9. Wang D, Li N, Jiang D, et al. Spatial Niches in ARDS: Heterogeneity within the injured lungs. Am J Respir Crit Care Med. 2026 Oct 8. doi:10.1093/ajrccm/aamag545
10. Huang L, Huang X, Jiao F, et al. TISA-818, an Anti-inflammatory Conjugate of Montelukast-Decapeptide, in Acute Respiratory Distress Syndrome Due to Pulmonary Infection: A Phase 2 Randomized Trial Using the 2023 Global Definition. Chest. 2026 Oct 3. doi:10.1016/j.chest.2026.09.095
11. Zhou YM, Ma YJ, Tian Y, et al. Physiological Effects of High-Flow Tracheal Oxygen vs. Pressure Support Ventilation in Neurosurgical Patients with Brain Tumors Facing Delayed Extubation: A Pilot Study. Neurocrit Care. 2026 Oct 6. doi:10.1007/s12028-026-02656-3
12. Ahmad I. PUMA tracheal extubation guidelines: towards clarity or complexity? Anaesthesia. 2026 Oct 7. doi:10.1111/anae.70436
13. Chang HW, Kim N, Eum D, et al. Omitting face-mask ventilation before tracheal intubation in low-risk adults: a randomized non-inferiority trial. BMC Anesthesiol. 2026;26(1):600. doi:10.1186/s12871-026-04276-y
14. Koppelkamm L, et al. Measurement properties of instruments for post-extubation dysphagia in critically ill patients: A systematic review. Intensive Crit Care Nurs. 2026 Oct 8. doi:10.1016/j.iccn.2026.104591
15. Miller J, Johnson J, Laserna C, et al. Effects of ketamine infusion rate and cumulative dosing on incidence of delirium in medical intensive care unit patients. Am J Health Syst Pharm. 2026 Oct 5. doi:10.1093/ajhp/zxag326
16. Remmington C, et al. Protocolised analgosedation in mechanically ventilated adult patients: A scoping review. J Crit Care. 2026 Oct 3. doi:10.1016/j.jcrc.2026.155766
17. Cambert F, Sauvaget G, Scholastique AS, et al. Adverse events and associated factors during intra-hospital transport of mechanically ventilated intensive care patients. Anaesth Crit Care Pain Med. 2026 Oct 7. doi:10.1016/j.accpm.2026.101933
18. Tsigou E, et al. Essential aspects of the prevention of ventilator-associated pneumonia: A State-of-the-Art Review. Intensive Crit Care Nurs. 2026 Oct 7. doi:10.1016/j.iccn.2026.104598
19. Moghadam AD, Saeedinia M, Moghadam FD. Inhaled Heparin to Shorten Antibiotic Duration in Ventilator-Associated Pneumonia: A Randomized Double-Blind Controlled Trial. Health Sci Rep. 2026;9(10):e73334. doi:10.1002/hsr2.73334
20. Shimazui T, Shimada T, Oami T, et al. High blood pressure-targeted management associated with reduced benefits of higher body mass index in elderly patients with septic shock: a post hoc analysis of a multicenter randomized controlled trial. Ann Intensive Care. 2026;16:100157. doi:10.1016/j.aicoj.2026.100157
21. Legrand M, Neyra J, Tomlinson G, et al. Polymyxin B hemoadsorption in endotoxic septic shock: ten questions on the Tigris trial. Crit Care. 2026;30(1):519. doi:10.1186/s13054-026-06219-y
22. Li M, Yang M, Sheng H, et al. An augmented rehabilitation package incorporating immersive virtual reality during early recovery after ARDS: A randomized controlled trial. Ann Intensive Care. 2026;16:100154. doi:10.1016/j.aicoj.2026.100154
23. Wu Z, et al. Efficacy and safety of early mobilization in patients with ARDS: a systematic review and meta-analysis. Front Med. 2026. doi:10.3389/fmed.2026.1928774